İcra ve İflas Hukuku
Menfi Tespit ve İstirdat Davası: Borçlu Olmadığınızı Kanıtlamak
Borçlu olmadığınız bir alacak için menfi tespit, ödediğiniz paranın iadesi için istirdat davası: teminatlı tedbir, ispat, süreler ve tazminatlar.
Av. Murat GüllerHukuk ve Danışmanlık
3 dk okuma
Borçlu olmadığınız bir alacak için hakkınızda icra takibi başlatılabilir ya da başlatılma tehlikesiyle karşılaşabilirsiniz. Ödenmiş bir borç, bedelsiz kalan bir senet ya da hiç imzalamadığınız bir belge bunun tipik örnekleridir. Bu durumda borçsuzluğun tespiti için menfi tespit, icra baskısıyla ödenen paranın geri alınması için istirdat davası açılır.
Kısaca
- Menfi tespit davası, icra takibinden önce ya da takip sırasında genel mahkemede açılabilir.
- Takipten sonra açılan dava takibi durdurmaz; ancak alacağın en az yüzde on beşi oranında teminatla paranın alacaklıya ödenmesi durdurulabilir.
- Dava sırasında borç ödenmek zorunda kalınırsa dava istirdat davası olarak devam eder.
- İstirdat davası, paranın tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
- Ticari uyuşmazlıklarda konusu bir miktar para olan davalar için önce arabulucuya başvurulması gerekebilir.
Menfi tespit davası nedir?
Menfi tespit davası, davacının davalıya karşı belirli bir borcu bulunmadığının mahkemece tespit edilmesini sağlar. İcra ve İflas Kanunu, bu davanın icra takibinden önce de sonra da açılabileceğini düzenler. Dava, alacağın niteliğine göre asliye hukuk, asliye ticaret ya da tüketici mahkemesinde görülür.
Takipten önce mi, sonra mı?
Takipten önce açılan davada mahkeme, alacağın yüzde on beşinden az olmamak üzere teminat karşılığında, takip yapılmasını önleyen ihtiyati tedbir kararı verebilir.
Takipten sonra açılan dava takibi kendiliğinden durdurmaz. Ancak borçlu, yine alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat göstererek, icra veznesindeki paranın alacaklıya ödenmemesine ilişkin tedbir kararı isteyebilir. Dava kabul edilip karar kesinleşirse takip durur.
- Dava kabul edilirse ve alacaklının takibinde kötü niyetli olduğu anlaşılırsa, alacaklı alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir.
- Dava reddedilirse ve tedbir nedeniyle alacaklı alacağını geç almışsa, borçlu da alacağın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilebilir.
İspat
Menfi tespit davasında ispat yükü genel kurallara göre belirlenir. Bir senede dayanan alacakta, senedin bedelsiz kaldığını ya da borcun ödendiğini ileri süren borçlu, bunu kural olarak yazılı delille ispat etmelidir; senede karşı tanıkla ispat sınırlıdır. Ödeme dekontları, yazışmalar ve hesap kayıtları bu nedenle büyük önem taşır.
İstirdat davası
Borçlu olmadığı hâlde icra takibi nedeniyle ödeme yapmak zorunda kalan kişi, ödediği parayı geri almak için istirdat davası açabilir. Dava, paranın tamamen ödendiği tarihten itibaren bir yıl içinde açılmalıdır. Menfi tespit davası sürerken borç ödenmişse, ayrı bir dava açılmasına gerek yoktur; dava istirdat davası olarak devam eder.
Sık karşılaşılan durumlar
- Bedelsiz senet: Teminat olarak verilen ya da karşılığı hiç ödenmemiş senede dayanılarak takip başlatılması.
- Hatır senedi: Bir başkasına kredi sağlamak amacıyla karşılıksız imzalanan senetler.
- Ödenmiş borç: Ödemenin yapıldığı hâlde takibe konu edilmesi.
- Sahte imza: Kambiyo senedinde imza size ait değilse, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz edilmelidir; süre kaçırılmışsa menfi tespit yoluna gidilebilir.
Sık sorulan sorular
Menfi tespit davası açınca icra takibi durur mu?
Takipten sonra açılan menfi tespit davası takibi kendiliğinden durdurmaz. Alacağın en az yüzde on beşi oranında teminat gösterilirse, paranın alacaklıya ödenmesini durduran tedbir kararı istenebilir. Takipten önce açılan davada ise aynı teminatla takip yapılmasını önleyen tedbir istenebilir.
Senet sahte ise menfi tespit davası mı açmalıyım?
Kambiyo senedine dayalı takipte imza size ait değilse, ödeme emrinin tebliğinden itibaren beş gün içinde icra mahkemesine imzaya itiraz etmelisiniz. Bu süre kaçırılmışsa genel mahkemede menfi tespit davası açılabilir; sahtecilik ayrıca suç duyurusuna konu olabilir.
Ödediğim bir borç için takip başlatıldı; ne yapmalıyım?
Öncelikle süresi içinde ödeme emrine itiraz edin ve ödeme dekontlarınızı saklayın. Takip devam ederse menfi tespit davası açılabilir; borcu ödemek zorunda kaldıysanız ödemeden itibaren bir yıl içinde istirdat davası açabilirsiniz. Tüketici işlemlerinde tüketici hakem heyeti ve tüketici mahkemesi yolları da değerlendirilmelidir.
İcra takiplerine karşı başvurulabilecek diğer yollar için ödeme emrine itiraz yazımıza ve İcra ve İflas Hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Bu yazı genel bilgi vermek amacıyla hazırlanmıştır; hukuki görüş niteliği taşımaz. Süreler, oranlar ve parasal sınırlar mevzuat değişiklikleriyle güncellenebileceğinden işlem yapmadan önce somut durumunuzu bir avukatla değerlendirin.
Büro
Av. Murat Güller
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu. 2003’ten bu yana Kartal’daki bürosunda bireysel ve kurumsal müvekkillere avukatlık ve hukuki danışmanlık hizmeti veriyor.
Hakkımızda
